Gmina Poniatowa położona jest w zachodniej części województwa lubelskiego w powiecie opolskim. W jej skład wchodzi miasto Poniatowa oraz część wiejska składająca się z 20 sołectw. Nieprzeciętne walory przyrodnicze, atrakcje turystyczne to tylko niektóre z atutów, które sprawiają, że Gmina Poniatowa to miejsce godne odwiedzenia i poznania.
Poniatowa to wyjątkowe miasto, położone w całości w obrębie terenu leśnego, wzbogaconego zbiornikami wodnymi, lasy stanowią ok. 50% powierzchni Gminy. Drogi do pracy, szkoły, kościoła biegną przez tereny leśne. Latem można wyjść z domu z ręcznikiem na ramieniu i po kilkunastu minutach zażywać kąpieli w naturalnym basenie, a jesienią pójść na grzyby, rosnące nawet w miejskim parku. Miasto łączy w sobie walory bezpośredniego kontaktu z bogatą, nieskażoną naturą z udogodnieniami cywilizacji.
Miasto oraz część Gminy znajdują się w zasięgu Chodelskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. W centrum miasta znajduje się „Dolina Dziesięciu Stawów”, która składa się z kaskadowo połączonych zbiorników wodnych o łącznej powierzchni 14 ha. Wszyscy, którzy chcą odpocząć od codziennego zgiełku, znajdą tu bogatą ofertę rekreacyjną. Zrelaksować się można nad urokliwie położonym zalewem miejskim. Każdego roku powstają nowe obiekty sportowe, boiska, siłownie plenerowe, place zabaw. Gmina Poniatowa zapewnia również wspaniałe warunki do pieszych i rowerowych wycieczek. Ciągle rozwija się sieć ścieżek rowerowych oraz edukacyjno-przyrodniczo-kulturowych, prowadzących do ciekawych miejsc takich jak np. Nadwiślańska Kolejka Wąskotorowa.
Malownicza „Dolina Dziesięciu Stawów” oraz rozległe połacie leśne to najbardziej wyraziste i atrakcyjne punkty na mapie turystycznej Gminy Poniatowa. Każdy, kto zdecyduje się odwiedzić tutejsze okolice, szybko się przekona, że odznaczają się one niepowtarzalnym w skali kraju urokiem. Dziesiątki hektarów lasów, to nie tylko wyjątkowy mikroklimat, ale przede wszystkim zielone ściany miasta, którymi Poniatowa otoczona jest dookoła.
Poniatowa znana jest również ze swoich walorów prozdrowotnych. Znajduje się tu jedno z nielicznych w Polsce Sanatorium Gruźlicy i Chorób Płuc. Unikatowy mikroklimat ma zbawienny wpływ dla osób zmagających się z chorobami płuc oraz gruźlicą.
FAUNA I FLORA
W Poniatowej występuje obszar, który został zaliczony do terenów sieci ekologicznej NATURA 2000, na których Polska, jako kraj członkowski Unii Europejskiej, chroni siedlisko przyrodnicze oraz dziką faunę i florę.
Gmina charakteryzuje się występowaniem dużych obszarów lasów siedliskowych. Wśród drzewostanu liściastego znaleźć można takie gatunki jak: dąb szypułkowy, grab, jawor, topola, osika, lipa drobnolistna, wiąz, buk i jarzębina. Z drzew iglastych występuje tu sosna i jałowiec. Warstwę krzewów stanowi leszczyna, trzmielina brodawkowata i europejska, kruszyna oraz bez czarny. W borach dominuje borówka czarna i konwalia. Warunki glebowe i klimatyczne sprzyjają występowaniu dużej liczby gatunków rzadkich w skali całego kraju i chronionych m.in.: lilia złotogłów, wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity, powojnik prosty, podkolan biały i pomocnik baldaszkowy.
W lasach słychać śpiew: dzięcioła, sikorki, sójki, kukułki, zięby, słowika, wilgi, drozda, kosa. Możemy dostrzec szybującego po niebie jastrzębia, myszołowa bądź trzmielojada, a wieczorami można usłyszeć charakterystyczne pohukiwanie sowy uszatki. Tereny rolnicze oprócz ogromnego bogactwa krajobrazowego również obfitują w występowanie kilku rzadkich gatunków ptaków m.in.: przepiórkę, ortolana, potrzeszcza, gąsiorka, bażanta.
Miejscem lęgowym i ostoją dla wielu interesujących gatunków ptaków są stawy w Poniatowej. Mocno zarośnięta linia brzegowa jest chętnie zasiedlana przez ptaki wodno-błotne. Najciekawsze, rzadkie i zagrożone gatunki, które tam można spotkać to: kaczka krzyżówka, kokoszka zwyczajna, czapla siwa, rybitwa, łyska zwyczajna, perkoz dwuczuby.
Teren Gminy licznie zamieszkuje także zwierzyna łowna reprezentowana przez: sarny, dziki, zające szaraki, piżmaki, lisy, borsuki, kuropatwy i bażanty, które często możemy spotkać na terenach rolniczych.
„Dolina Dziesięciu Stawów” stanowi mozaikę wody, szuwarów i różnorodnej roślinności wodnej. Czyste wody poniatowskich zbiorników stanowią bardzo dobre warunki do życia dla: karpia, płoci, karasia, leszcza, lina, suma, szczupaka, amura, tołpygi, węgorza, jazia, sandacza. Nad zarybianiem stawów przeznaczonych do wędkowania czuwa prężnie działające Koło Polskiego Związku Wędkarskiego. W rzece Poniatówce występują raki rzeczne. Na terenie Gminy Poniatowa można spotkać bobra europejskiego i związane z jego bytnością tamy i żeremie. Bóbr poprzez tworzenie rozlewisk zwiększa retencję wody oraz tworzy dogodne warunki dla występowania wielu rzadkich gatunków roślin, owadów, płazów i ptaków.
Wysoki poziom edukacji jest warunkiem osiągnięcia wszechstronnego rozwoju społeczeństwa, dlatego też Gmina kładzie duży nacisk na zapewnienie dzieciom i młodzieży jak najlepszych warunków do nauki. W Gminie Poniatowa funkcjonuje żłobek, przedszkole publiczne oraz prywatne i sześć szkół podstawowych. W mieście działa również Zespół Szkół, w którego skład wchodzą: Liceum i Technikum. Na terenie szkół istnieją nowe boiska sportowe, inne są remontowane. Ponadto o rozwój fizyczny dzieci dbają szkolne i miejskie kluby sportowe.
Krzewienie historii oraz kulturowej tradycji jest bardzo istotnym elementem działalności gminnej. Aktywnie funkcjonują w niej zespoły upowszechniające tradycje terenów Lubelszczyzny. Są to m.in.: zespół „Kowalanki” i „Nadzieja” oraz Kapela Ludowa Dorosłych, Dziecięca Kapela Ludowa i Młodzieżowa Orkiestra Dęta, założona w 2016 r. przy Centrum Kultury, Promocji i Turystyki w Poniatowej. Centrum Kultury, Promocji i Turystyki to miejsce otwarte i przyjazne, współdziałające z wszelkimi instytucjami oraz najbliższym otoczeniem, sprzyjające integracji środowiska lokalnego, umożliwiające rozwój pasji, zainteresowań i umiejętności. Jego celem jest inspirowanie twórczości szeroko rozumianej i kreowanie nowych zjawisk artystycznych, estetycznych, edukacyjnych i społecznych.
Sławę Poniatowej przyniosły zespoły muzyczne założone w 1975 roku przez małżeństwo muzykologów Danutę i Witolda Danielewiczów. Początkowo był to chór „Szczygiełki” a następnie zespół muzyki dawnej „Scholares Minores pro Musica Antiqua”. Do chwili obecnej grupy te należą do elitarnego grona profesjonalnych wykonawców muzyki, koncertują i zdobywają nagrody na całym świecie na prestiżowych konkursach i festiwalach. Przez kolejne lata działalności „muzyczny kombinat” organizuje zajęcia śpiewu i gry na instrumentach dla dzieci i młodzieży aż ze 120 miejscowości. Liczne koncertowe podróże zespołów przyczyniają się do nawiązywania i podtrzymywania międzynarodowych kontaktów i promocji miasta oraz regionu.
Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Poniatowej wraz z filiami w Kowali, Kraczewicach i Niezabitowie zapewnia nie tylko dzieciom i młodzieży, ale również dorosłym mieszkańcom dostęp do ciekawych pozycji książkowych, organizuje spotkania z autorami i wspólne głośne czytanie książek dla najmłodszych. Seniorzy natomiast mają okazje do podejmowania różnych działań i wspólnego spędzania czasu w ramach Poniatowskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku.
Na terenie miasta oraz we wsiach znajdujących się w obszarze Gminy Poniatowa zachowały się cenne, zabytkowe obiekty, dokumentujące dzieje regionu. Są to:
• Kaplica dworska pod wezwaniem NMP Królowej Świata w Kowali. Pochodzi z XVII wieku, jest murowana z wapienia i cegły na rzucie prostokąta z absydą. Wewnątrz znajduje się kamienna rzeźba Matki Boskiej.
• Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Kraczewicach, drewniany kościół wzniesiony w 1919 r. wchodzący w skład kompleksu wraz z zabytkową dzwonnicą oraz plebanią. Nawiązuje formą do tradycyjnych XVIII-wiecznych budowli sakralnych, z trójbocznym prezbiterium, w którym znajdują się ciekawe obrazy przedstawiające wizję Jezusa wkomponowaną w okoliczny krajobraz oraz cud, przypisywany bitwie warszawskiej w 1920 r. Unikalnym elementem są galerie boczne nawy głównej. Świątynia ma urok tradycyjnego wiejskiego kościółka, jakich już niewiele w Polsce można spotkać.
• Secesyjny pałac z początku XX w. w Kraczewicach (3 km od Poniatowej) jest najcenniejszym obiektem kulturowym w Gminie Poniatowa. Pałac został wzniesiony w 1913 r. przez Henryka i Władysława Gerliczów, członków rodziny przemysłowców lubelskich, która w 1855 r. nabyła majątek kraczewicki ze starym drewnianym dworem. Nową siedzibę, mającą charakter letniej rezydencji, zbudowano w innym miejscu i otoczono od nowa zakomponowanym ogrodem. Pałac przy zachowaniu częściowo tradycyjnej bryły, zyskał modną w tym czasie, jednak niepopularną wśród ziemiaństwa, secesyjną szatę zewnętrzną, pozostając tym samym wyjątkowym przykładem tego typu architektury na terenie Lubelszczyzny i kraju. Rodzina Gerliczów jeszcze przed reformą rolną zmuszona została do opuszczenia Kraczewic. Przez długi okres powojenny pałac pełnił różnorodne, zmieniające się funkcje, m.in. znajdowały się tu biura, sklepy oraz mieszkania prywatne. W latach 80. XX w. rozpoczęto rewaloryzację całego zespołu z przeznaczeniem na siedzibę dziecięcych zespołów artystycznych i w 1988 r. w pałacu utworzono „Dom Muzyki”.
