Historia Jarosławia
Dzieje miasta sięgają pierwszej połowy XI w., kiedy to książę ruski, Jarosław Mądry wzniósł na lewym, stromym brzegu rzeki San warowny gród, który nazwał swoim imieniem. Jarosław początkowo usytuowany był na terenie wzgórza św. Mikołaja.
W 1375 książę Władysław Opolczyk przeniósł miasto na sąsiednie wzgórze, nadając mu prawa magdeburskie. Pod koniec XIV w. miasto dostało się w wyniku nadania królewskiego w posiadanie możnej rodziny Tarnowskich.
Dzięki położeniu na skrzyżowaniu ważnych dróg handlowych, Jarosław już w XV w. posiadał istotne znaczenie gospodarcze. Okres największej świetności miasto przeżywało w XVI i XVII w., stając się ważnym ośrodkiem handlowym, znanym w świecie dzięki jarmarkom, które uważane były za jedne z największych w ówczesnej Europie.
Wspaniałą opiekunką miasta była jego właścicielka, wojewodzina wołyńska, księżna Anna Ostrogska. Ta fundatorka i dobrodziejka jarosławskich kościołów i klasztorów, niezwykle sprawna władczyni, obejmowała troską każdą dziedzinę życia miejskiego.
Powolny, stopniowy upadek Jarosławia rozpoczął się w pierwszej połowie XVIII w. Ożywienie nastąpiło, gdy miasto w połowie XIX w. stało się stolicą powiatu i otrzymało połączenie kolejowe z Krakowa do Lwowa, a także na skutek rozbudowy koszar i magazynów wojskowych.
We wrześniu 1939 r. do miasta wkroczyły oddziały niemieckie, a w maju 1940 r. rozpoczęły się aresztowania jarosławskiej młodzieży, która weszła w skład pierwszego transportu do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu.
Obecnie miasto znajduje się na terenie województwa podkarpackiego, stanowi stolicę powiatu, a liczba jego mieszkańców wynosi około 34 000 osób.
Położenie Jarosławia
Jarosław jest miastem położonym malowniczo na wysokiej krawędzi lewej terasy Sanu. Stanowi stolicę dużego powiatu, rozciągającego się po obu stronach tej rzeki.
Powiat jarosławski graniczy z powiatem zamojskim, lubaczowskim, przeworskim i przemyskim. Wschodni kraniec powiatu na siedmiokilometrowym odcinku graniczy z Ukrainą.
To urokliwe miasto usytuowane jest na pograniczu dwóch krain geograficznych: Podgórza Rzeszowskiego, często w tej części nazywanego Podgórzem Jarosławskim i Doliny Dolnego Sanu. W okolicach Jarosławia wzniesienia osiągają wysokość 210-240 m n.p.m. Różnicę w ukształtowaniu terenu, wynoszącą ponad 30 m nad poziom koryta Sanu, najlepiej można zaobserwować stojąc na punkcie widokowym w obrębie Małego Rynku, z którego to wzniesienia podziwiać można panoramę Kotliny Sandomierskiej.
Na skutek wielokrotnego przemieszczania się rzeki San zachowały się pozostałości starorzecza, zwane Sanowiskami, co wyraźnie zaznacza się właśnie w okolicach Jarosławia. Obecnie San na wielu odcinkach płynie korytem, które przekopane zostało na przełomie XIX i XX w. podczas regulacji rzeki. Na terenie miasta do Sanu wpadają trzy potoki: Stawki, Miłka i Głęboka.
W okolicach miasta występują charakterystyczne dla terenów lessowych głębokie wąwozy, tzw. wądoły. Między licznymi wzniesieniami i wąwozami znajdują się strumienie i rzeczki, które ubogacają i urozmaicają krajobraz.
Pod względem obszaru miasto zajmuje powierzchnię 35 km2.
Jarosław jest miastem typowo kresowym, miastem wielokulturowym. Od najdawniejszych czasów ścierał się tu wschód z zachodem.
Podczas słynnych jarosławskich jarmarków do miasta przybywali kupcy nie tylko z Europy, ale również ze Wschodu. Pozostałością po tych barwnych czasach są nazwy jarosławskich kamienic: Orsettich i Attavantich, nazwa ulicy Ormiańskiej.
Do dnia dzisiejszego w mieście zachwyca wielość świątyni różnych religii i obrządków. Obok świątyń rzymskokatolickich możemy podziwiać monumentalną cerkiew konkatedralną pw. Przemienienia Pańskiego, w której znajduje się cudowna ikona „Brama Miłosierdzia”. Pamiątką po wyznawcach obrządku wschodniego jest także prezbiterium dawnej cerkwi pw. Zaśnięcia NMP, znajdujące się w Parku Czesławy „Baśki” Puzon.
Przez Jarosław prowadzi Szlak Chasydzki, dzięki któremu można poznać liczne obiekty pozostałe po żydowskiej społeczności Jarosławia. W mieście znajdują się dwie synagogi, budynki pożydowskie, jak np. budynek Towarzystwa Żydowskiego Jad-Charuzjm, oraz cmentarz żydowski – kirkut, położony na obrzeżach miasta. Kres społeczności żydowskiej w mieście położyła masowa eksterminacja podczas II wojny światowej.
Przez pewien okres czasu Jarosław posiadał także świątynię protestancką, którą za czasów austriackich stanowił kościółek św. Ducha, zamieniony na zbór ewangelicki.
W mieście można odnaleźć ślady bytności Węgrów i ich kultury. Jedna z ulic nosi nazwę ulicy Węgierskiej, a na terenie opactwa sióstr benedyktynek, gdzie po upadku powstania antyhabsburskiego przebywał książę Franciszek Rakoczy, znajduje się baszta Węgierska. W mieście również usytuowane są dwa kopijniki oraz pomnik przyjaźni polsko-węgierskiej.
Imprezą, która wspaniale ukazuje wielokulturowy charakter Jarosławia, jest Międzynarodowy Festiwal Kultury Kresowej, organizowany we wrześniu. Przez tydzień mieszkańcy Jarosławia i regionu uczestniczą w wydarzeniach artystycznych pokazujących różne kręgi kulturowe i religijne. Spotkania autorskie, koncerty, prezentacje multimedialne, wystawy fotografii oraz wyświetlane filmy przybliżają uczestnikom piękno kresowych ziem.
