Hotel Polski - Sąd Rejonowy w Grajewie

Do XIX stulecia na terenie Grajewa przeważała zabudowa drewniana. Ten budulec służył zarówno do wznoszenia budynków mieszkalnych, jak i instytucjonalnych. Dlatego mimo posiadania praw miejskich Grajewo praktycznie nie różniło się od osad czy nawet wsi. Pod koniec XIX wieku na terenie Grajewa powstała znaczna ilość budynków murowanych o istotnych znaczeniu gospodarczym. Obiekty te wznoszono głównie wzdłuż linii kolejowej, biegnącej przez zachodnie obrzeża miejscowości. Na przełomie XIX i XX wieku przy ul. Kolejowej (na skrzyżowaniu z ul. Konopską) powstał jeden z takich właśnie budynków. Początkowo prowadzono w nim działalność usługową. W budynku mieściły się pokoje noclegowe i restauracja. Zyskał on dużą renomę w Grajewie, ponieważ gościli tam najbardziej znani mieszkańcy miejscowości oraz osoby przybywające do miasta. Ze źródeł ikonograficznych wiadomo, że przebywali tam również członkowie formacji mundurowych, rezydujących na terenie Grajewa. Dlatego obiekt ten określano jako „Hotel Polski”. lokale wspomnianego budynku udostępniano organizacjom społecznym. Jednym z nich było Grajewskie Towarzystwo Społeczne. Założono je w 1913r. Działali w nim Rosjanie i Polacy. Za cel wyznaczono dostarczenie członkom organizacji i ich rodzinom możliwości spędzenia czasu wolnego od zajęć wygodnie, przyjemnie i z pożytkiem. Działaczom Grajewskiego Towarzystwa Społecznego i gościom lokalu zezwolono organizować bale, maskarady, wieczory taneczne, muzyczne, literackie, przedstawienia teatralne, prenumeraty książek i czasopism. Zapraszano też naukowców, wyspecjalizowanych w konkretnych dziedzinach nauki. Mieli oni wygłaszać prelekcje, aby propagować upowszechnianie wiedzy wśród członków Towarzystwa. W budynku można było również skorzystać z biblioteki, czytelni oraz ze świetlicy z grami. W latach dwudziestych XX w. gmach był własnością przedsiębiorcy Całko Finkielsztejna. Wynajmował on lokale kolejnym dzierżawcom. W budynku było również „Ognisko” urzędnicze. Popularna stała się restauracja, prowadzona przez Juliana Drapsa. Następnie, od 1922r., jej właścicielem był Ignacy Lisowski. Jako myśliwy zapewniał na stoły dziczyznę. Nazwał ją Restauracja Paryż. W okresie międzywojennym obiekt ten był prawdziwym centrum kulturalnym miasta. Odbywały się tam występy artystyczne, przedstawienia teatralne. Udział w nich brały zarówno dzieci, jak i dorośli, w tym także osoby spoza Grajewa. W ten sposób starano się umilić czas gościom hotelu. Restauracja funkcjonowała do wybuchu II wojny światowej. Rodzina Lisowskich ucierpiała podczas okupacji sowieckiej. Spotkały ją represje i zsyłki na wschód. Część osób nie przeżyła panujących tam bardzo trudnych warunków pobytu.

Od drugiej połowy XX w. do czasów obecnych budynek jest użytkowany przez Sąd Rejonowy w Grajewie (przez kilka lat pod nazwą Sąd Rejonowy w Łomży Wydział Zamiejscowy w Grajewie). Planowane jest jego przeniesienie do nowo wybudowanego obiektu w południowej części miasta.

Na uwagę zasługuje również tunel, znajdujący się przy budynku. Został on wykopany podczas okupacji niemieckiej. Dokonano tego na zlecenie lokalnych władz okupacyjnych.